Bajina Bašta - U porti Crkve Svetog proroka Ilije u subotu je svečano obeležena 108. godišnjica oslobođenja Bajine Bašte i prostora nekadašnjeg Račanskog sreza od austrougarske okupacione vlasti. Taj 31. oktobar 1918. godine označio je kraj višegodišnjeg stradanja i ratnih razaranja za stanovnike ovog kraja.
Svečanost su organizovale Opština Bajina Bašta i Crkvena opština Bajina Bašta. Nakon pomena junacima iz Prvog svetskog rata, koji su služili sveštenici Crkvene opštine, delegacija Opštine položila je venac na grob Evelin Havelfild, velike škotske humanitarke koja je život posvetila pomaganju srpskom narodu.
Program je nastavljen u parohijskom domu, gde je profesor istorije Marko Kovačević održao predavanje o životu i humanitarnoj misiji britanske dobrotvorke. Govorio je i o istorijskim okolnostima oslobođenja Račanskog kraja i razmerama stradanja stanovništva u Velikom ratu.
U ratu je poginulo oko 10 miliona ljudi, a Srbija je izašla potpuno razorena, sa gubicima procenjenim na oko 1,2 miliona ljudi, odnosno više od 26 odsto stanovništva. Muško stanovništvo starosti od 17 do 60 godina stradalo je sa 55 odsto, a rat je ostavio 114.000 invalida i 500.000 dece bez roditelja. Na spiskovima poginulih i nestalih iz Račanskog sreza nalazi se oko 2.000 lica, rekao je Kovačević.
On je podsetio da na prostoru opštine postoje samo četiri mesta koja čuvaju sećanje na vojnike i žrtve Velikog rata. Bronzane ploče za spomenik u centru varošice kupljene su još 1940. godine, ali ih je početak Drugog svetskog rata omeo, a postavljene su tek 1958. na kapiju crkve. Ostala tri obeležja su spomen-ploče u manastiru Rači (1924) i selu Zaovine (1934) i spomen-obeležje stradalima u Bačevcima (2016).
Kraj je oslobodila Timočka divizija iz sastava Druge srpske armije vojvode Stepe Stepanovića. Izviđački delovi poslati su 31. oktobra 1918. ka Rogatici, Bajinoj Bašti i Višegradu, a u Bajinu Baštu stigao je konjički vod, kome se 4. novembra pridružio 2. bataljon 14. puka. Oslobođenju je doprinelo i lokalno stanovništvo, a na Tari su od kraja leta 1917. delovali komitski odredi, među kojima i družina Zaharija Milekića, bivšeg igumana manastira Rače.
Kovačević je najavio da se sledeće godine u Bajinoj Bašti planira obeležavanje 160 godina od rođenja Evelin Havelfild i podizanje još jednog spomenika zaslužnim građanima iz perioda Velikog rata.
